“ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೊನೆಯ ಆಶಾಕಿರಣ.” ಈ ಮಾತು ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ವೈಫಲ್ಯ ಕಂಡಾಗಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನ ಕೊನೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಕುರಿತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳು “ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ” ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತಂದಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಎಂದರೇನು?

‘ಛಿoಟಿಣemಠಿಣ oಜಿ ಅouಡಿಣs ಂಛಿಣ’, ೧೯೭೧ರ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ.

ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ (ಅiviಟ ಅoಟಿಣemಠಿಣ): ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ, ತೀರ್ಪು ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸದಿರುವುದು.

ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ (ಅಡಿimiಟಿಚಿಟ ಅoಟಿಣemಠಿಣ):

- ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಪ್ರಕಟಣೆ ಅಥವಾ ಹೇಳಿಕೆ.

- ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಕೃತ್ಯ.

- ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯಾಯವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ವರ್ತನೆ.

ಈ ಕಾನೂನಿನ ಉದ್ದೇಶ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಲ್ಲ; ನ್ಯಾಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಟೀಕೆ ಮಾಡುವುದು ಅಪರಾಧವೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ.

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ೧೯(೧)(ಚಿ) ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಧಿ ೧೯(೨) ಈ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕಾನೂನು ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು, ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲದ ಆರೋಪಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಧಾರರಹಿತ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು, ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲಿನ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ವರ್ತನೆಗಳು ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರಬಹುದು.

ಏಕೆ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ?

ಇಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ:

- ತೀರ್ಪನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದದೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದು,

- ಅಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸುವುದು,

- ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು,- ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಭಾಷೆ ಬಳಸುವುದು,

ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿವೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗವೂ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಬೇಕೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಟೀಕೆಗೆ ಅತೀತವಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಂಗವೂ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ತೀರ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಭಯದಿಂದಲ್ಲ; ನ್ಯಾಯದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬರಬೇಕು.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಕಾನೂನಿನ ಬಳಕೆ ಹೇಗಿರಬೇಕು?

ಈ ಕಾನೂನು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂಯಮದಿAದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಳಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟುವಾದ ಟೀಕೆಯನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಮಾಧ್ಯಮ, ವಕೀಲರು, ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು, ಎಲ್ಲರೂ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಡೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ?

ಇಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ, ಅದೇ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಕುಗ್ಗದಂತೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ನಿಂದನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಇದು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಮೌಲ್ಯಗಳಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಟೀಕೆಗೆ ಮೀರಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ದೇಶದ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿಯುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಕಾನೂನಿನ ಉದ್ದೇಶ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಈ ಕಾನೂನು ವಿವೇಕದಿಂದ, ಸಂಯಮದಿAದ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದಾಗಲೇ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಕುರಿತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಟೀಕೆ, ಇವೆರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳು. ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯವೂ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.